State Board Primary (1-5) Private Session 2025-26 Free Open Access

KC Sinha: Exercise 19.10- Mathematics Solution Class 12 Chapter 19 Indefinite Integrals

[mathjax] Question 16 $\int x \sin x \cdot \sin 3 x d x$ Sol : $I=\int x \sin x \cdot \sin 3 x d x$ $I=\frac{1}{2}\left[x \frac{\sin 2 x}{2}-\int 1 \times \frac{\sin 2 x}{2} d...

Curriculum State Board
Applicable Grade Class 12
Medium English & Hindi
Resource Format Chapter Q&A / PDF

Textbook Solutions & Academic Guide

Verified chapter-wise solutions, answers, and study notes

Curriculum & Exam Preparation Note: Regular practice of NCERT textbook exercises and chapter-end questions establishes strong conceptual clarity for primary and secondary examinations.

[mathjax]

Question 16
$\int x \sin x \cdot \sin 3 x d x$
Sol :
$I=\int x \sin x \cdot \sin 3 x d x$

$I=\frac{1}{2}\left[x \frac{\sin 2 x}{2}-\int 1 \times \frac{\sin 2 x}{2} d x\right]-\frac{1}{2}\left[x \frac{\sin 4 x}{4}-\int 1 \times \frac{\sin 4 x}{4} d x\right.$

$\left.I=\frac{1}{2}\left[\frac{x \sin 2 x}{2}+\frac{\cos 2 x}{4}\right]-\frac{1}{2} \int \frac{x \sin 4 x}{4}+\frac{\cos 4 x}{16}\right]+c$

$I=\frac{x \sin 2 x}{4}+\frac{\cos 2 x}{8}-\frac{x \sin 4 x}{8}-\frac{1}{32} \cos 4 x+c$

$I=\frac{1}{4}\left[x \sin 2 x+\frac{\cos 2 x}{2}-\frac{x \sin 4 x}{2}-\frac{\cos 4 x}{8}\right]+c$

Question 17
$\int x \cdot \sin 2 x \cdot \sin 3 x d x$
Sol :
$I=\int x \sin 2 x \cdot \sin 3 x d x$

$I=\frac{1}{2}\left[x \sin x-\int 1 \times \sin x d x\right]-\frac{1}{2}\left[x \frac{\sin 5 x}{5}-\int 1 \times \frac{\sin 5 x}{5} d x\right]$

$I=\frac{1}{2}[x \sin x+\cos x]-\frac{1}{2}\left[\frac{x \sin 5 x}{5}+\frac{\cos 5 x}{25}\right]+c$

$I=\frac{1}{2}\left[x \sin x+\cos x-\frac{x \sin 5 x}{5}-\frac{\cos 5 x}{25}\right]$

Question 18
$\int x \cdot \sec ^{2} x d x$
Sol :
$I=\int x \cdot \sec ^{2} x d x$

$I=x \int \sec ^{2} x d x-\int\left(\frac{d(x)}{d x} \times \int \sec ^{2} x d x\right) d x$

Question 19
$\int x \cdot \sec ^{2} 2 x d x$
Sol :
$I=\int x \cdot \sec ^{2} 2 x d x$

$\left.I=x \int \sec ^{2} 2 x d x-\int\left(\frac{d(x)}{d x}\right) \times \int \sec ^{2} 2 x d x\right) d x$

Question 20
$\int \frac{x}{1+\cos x} d x$
Sol :
$I=\int \frac{x}{1+\cos x} d x=\int \frac{x}{2 \cos ^{2} \frac{x}{2}}$

$I=\left[x \cdot \int \sec ^{2} \frac{x}{2} d x-\int \frac{d x}{d x} \times \int \sec ^{2} \frac{x}{2} d x\right) d x$

$I=\frac{1}{2}\left[2 x \tan \frac{x}{2}-\int 1 \times \tan \frac{x}{2} \times 2 d x\right.$

Question 21
$\int x \cdot \tan ^{2} x d x$
Sol :
$I=\int x \cdot \tan ^{2} x d x$

$I=x \int \sec ^{2} x d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \int \sec ^{2} x d x\right) d x-\frac{x^{2}}{2}+c$

Question 22
$\int x \cdot \tan x \sec ^{2} x d x$
Sol :
$I=\int x \cdot \tan x \sec ^{2} x d x$

$I=x \int \tan x \cdot \sec ^{2} x d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \int \tan x \cdot \sec ^{2} x d x\right) d x$

$I=\frac{1}{2} x \tan ^{2} x-\frac{1}{2} \int \sec ^{2} x d x+\frac{1}{2} \int d x$

$I=\frac{1}{2} \frac{x^{2}}{2}-\frac{1}{2}\left[x \int \cos 2 x d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \int \cos 2 x d x\right) d x\right]$

$I=\frac{x^{2}}{4}-\frac{1}{2}\left[x \frac{\sin 2 x}{2}-\int 1 \times \frac{\sin 2 x}{2} d x\right]+c$

$I=\frac{x^{2}}{4}-\frac{1}{2}\left[\frac{x \sin 2 x}{2}+\frac{\cos 2 x}{4}\right]+c$

Question 24
$\int x \cdot \sin ^{2} x \cdot \cos ^{2} x d x$
Sol :
$I=\int x \sin ^{2} x \cdot \cos ^{2} x d x$

$\frac{1}{8} \cdot \frac{x^{2}}{2}-\frac{1}{8}\left[x \int \cos 4 x d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \int \cos 4 x d x\right) d x\right]$

$I=\frac{x^{2}}{16}-\frac{1}{8}\left[x \cdot \frac{\sin 4 x}{4}-\int 1 \times \frac{\sin 4 x}{4} d x\right]+c$

$I=\frac{x^{2}}{16}-\frac{1}{8}\left[\frac{x \sin 4 x}{4}+\frac{\cos 4 x}{16}\right]+c$

Question 25
$\int x \cdot \cos ^{2} a x d x$
Sol :
$I=\int x \cdot \cos ^{2} a x d x$

$I=\frac{1}{2} \cdot \frac{x^{2}}{2}+\frac{1}{2}\left[x \int \cos 2 a x d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \right)\times \cos 2 a x d x\right) d x$

$I=\frac{x^{2}}{4}+\frac{1}{2}\left[\frac{x \sin 2 a x}{2 a}-\int 1 \times \frac{\sin 2 a x}{2 a} d x\right]+c$

$I=\frac{1}{a^{2}}\left[\frac{a^{2} x^{2}}{4}+\frac{a x \sin 2 a x}{4}+\frac{\cos 2 a x}{8}\right]+c$

$I=\frac{3}{4}\left[x(-\cos x)-\int 1 \times(-\cos x) d x\right.-\frac{1}{4} \int x\left(\frac{-\cos 3 x}{3}\right) \left.-\int 1 \times\left(\frac{-\cos 3 x}{3}\right) d x\right]+c$

$I=\frac{3}{4}[-xcosx+-\sin x]-\frac{1}{4}\left[-\frac{x \cos 2 x}{3}+\frac{\sin 3 x}{9}\right]+c$

$=x^{2} \int \cos x d x-\int\left(\frac{dx^{2}}{d x} \times \int \cos x d x\right) d x$

Question 36

(i) $\int x^{2} \log x d x$
Sol :
Let u=logx and v=x2

then $I=\int x^{2} \log x d x$

$=\log x \int x^{2} d x-\int\left(\frac{d}{d x} \log x \times \int x^{2} d x\right)$

$I=\log x \cdot \frac{x^{3}}{3}-\int \frac{1}{x} \times \frac{x^{3}}{3} d x$

$=\frac{x^{3}}{3} \log x-\frac{1}{3} \int x^{2} d x$

$I=\frac{x^{3}}{3} \log x-\frac{1}{3} \frac{x^{3}}{3}+c$

$=\frac{x^{3}}{3}\left(\log x-\frac{1}{3}\right)+c$

(ii) $\int x \log x d x$
Sol :
Let u=logx and v=x

then $I=\int x \log x d x=\log x \int x d x-\int\left(\frac{d}{d x} \log x \times \int x d x \right)d x$

$I={\frac{\log x \times x^{2}}{2}}-\int \frac{1}{x} \times \frac{x^{2}}{2} d x$

$=\frac{x^{2}}{2} \log x-\frac{1}{2} \int x d x$

$I=\frac{x^{2}}{2} \log x-\frac{1}{2} \cdot \frac{x^{2}}{2}+c$

$=\frac{x^{2}}{2} \log x-\frac{x^{2}}{4}+c$

Question 37

$\int \log _{10} x d x$
Sol :
$I=\int \log _{10} x d x=\int \log _{e} x \cdot \log _{10} e d x$

$I=\log _{10} e \int \log x d x$

$=\log _{10} e \int \log x \cdot 1 d x$

Let u=logx and v=1dx

then

$I=\int \log x \cdot 1 d x=\log x \int 1 d x-\int\left(\frac{d}{d x} \log x \times \int 1 d x\right) d x$

$I=\log x \cdot x-\int \frac{1}{x} \times x d x$

$=x \log x-\int d x$

$I=x \log x-x$

$=\log_{10} e(x \log x-x)+c$

Question 38

(i) $\int \log (x+1) d x$
Sol :
$I=\int \log (x+1) d x=\int \log (x+1) \cdot 1 d x$

Let u=log(x+1) and v=1

then $I=\int \log (x+1) \cdot t d x$

$=\log (x+1) \int t d x-\int\left(\frac{d(\log (x+1)}{d x}\right)(1 d x)dx$

$I=\log (x+1) x-\int \frac{1}{x+1} \times xd x$

$=\log (x+1)-\int \frac{x}{x+1} d x$

$I=x \log (x+1)-\int \frac{x+1-1}{x+1} d x$

$I=x \log (x+1)-\int \frac{x+1}{x+1}+\int \frac{1}{x+1} d x$

$I=x \log (x+1)-\int d x+\int \frac{1}{x+1} d x$

Let x+1=z then dx=dz

∴ $I=x \log (x+1)-x+\int \frac{1}{2} d z$

I=xlog(x+1)-x+logz+c

I=xlog(x+1)-x+log(1+x)+c

I=xlog(x+1)+log(x+1)-x+c

(ii) $\int x \cdot \log \left(1+x^{2}\right) d x$
Sol :

$I=\int x \log \left(1+x^{2}\right) d x$

Let u=log(1+x2) and v=x

then $I=\int x \log \left(1+x^{2}\right) d x$

$=\log \left(1+x^{2}\right) \int x d x-\int\left(\frac{d}{d x} \log \left(1+x^{2}\right)\right. \times \int x d x)$

$I=\log \left(1+x^{2}\right) \cdot \frac{x^{2}}{2}-\int \frac{1 \times 2 x}{1+x^{2}} \times \frac{x^{2}}{2} d x$

$I=\frac{x^{2}}{2} \log \left(1+x^{2}\right)-\int \frac{x^{3}}{1+x^{2}} d x$

$=\frac{x^{2}}{2} \log \left(1+x^{2}\right)-\int \frac{x^{2} \cdot x d x}{1+x^{2}}$

Let $z=1+x^{2}$

$z-1=x^{2}$

then

dz=2xdx

$\frac{d z}{2}=x d x$

Now , $I=\frac{x^{2}}{2} \log \left(1+x^{2}\right)-\frac{1}{2} \cdot \int \frac{(z-1)}{z} \frac{d z}{2}$

$I=\frac{x^{2}}{2} \log \left(1+x^{2}\right)-\frac{1}{2} \int \frac{z}{z} d z+\frac{1}{2} \int \frac{1}{z} d z$

$I=\frac{x^{2}}{2} \log \left(1+x^{2}\right)-\frac{1}{2} z+\frac{1}{2} \log z+c$

$I=\frac{x^{2}}{2} \log \left(1+x^{2}\right)-\frac{1}{2}\left(1+x^{2}\right)+\frac{1}{2} \log \left(1+x^{2}\right)+c$

(iii) $\int x(\log x)^{2} d x$
Sol :
$I=\int x(\log x)^{2} d x$

Let u=(logx)2 and v=x

then $I=\int x(\log x)^{2} d x$

$=(\log x)^{2} \int x d x-\int\left(\frac{d}{d x}(\log x)^{2} \times \int x d x\right) d x$

$I=(\log x)^{2} \cdot \frac{x^{2}}{2}-\int \frac{2 \log x}{x} \times \frac{x^{2}}{2} d x$

$=(\log x)^{2} \cdot \frac{x^{2}}{2}-\int x \log x d x$

$I=\frac{x^{2}}{2}(\log x)^{2}-\left[\log x \int x d x-\int\left(\frac{d \log x}{d x} \times(x d x)\right) d x\right.$

I=\frac{x^{2}}{2}(\log x)^{2}-\left[\log x \cdot \frac{x^{2}}{2}-\int \frac{1}{x} \times \frac{x^{2}}{2} d x\right]

$I=\frac{x^{2}}{2}(\log x)^{2}-\left[\frac{x^{2}}{2} \log x-\frac{1}{2} \int x d x \right]$

$I=\frac{x^{2}}{2}(\log x)^{2}-\left[\frac{x^{2}}{2} \log x-\frac{x^{2}}{4}\right]+c$

$I=\frac{x^{2}}{2}(\log x)^{2}-\frac{x^{2}}{2} \log x+\frac{x^{2}}{4}+c$

$=\frac{x^{2}}{2}\left[(\log x)^{2}-\log x+\frac{1}{2}\right]$

(iv) $\int\left(x^{2}+1\right) \log x d x$
Sol :
$I=\int\left(x^{2}+1\right) \log x d x$

Let u=logx and $v=\left(x^{2}+1\right)$

then $I=\int\left(x^{2}+1\right) \log x d x$

$\left.=\log x \int\left(x^{2}+1\right) d x-\int\left(\frac{d}{d x} \log x \times \right. \int\left(x^{2}+1\right) d x\right) d x$

$I=\log x\left(\frac{x^{3}}{3}+x\right)-\int \frac{1}{x} \times\left(\frac{x^{3}}{3}+x\right) d x$

$I=\log x\left(\frac{x^{3}}{3}+x\right)-\int \frac{x^{2}+3 x}{3 x} d x$

$I=\log x\left(\frac{x^{3}}{3}+x\right)-\int \frac{x^{3}}{3 x} d x-\int \frac{3 x}{3 x} d x$

$I=\left(\frac{x^{3}}{3}+x\right) \log x-\frac{1}{3} \int x^{2} d x-\int d x$

I=\left(\frac{x^{3}}{3}+x\right) \log x-\frac{x^{3}}{9}-x+c

(v) $\int x \log 2 x d x$
Sol :
$I=\int x \log 2 x d x$

Let u=log2x and v=x

$I=\int x \log 2 x d x=\log 2 x \int x d x-\int\left(\frac{d(\log 2 x)}{d x} \
times \int x d x\right) d x$

$I=\log 2 x \cdot \frac{x^{2}}{2}-\int \frac{1 \times 2}{2 x} \cdot \frac{x^{2}}{2} d x$

$=\log 2 x \frac{x^{2}}{2}-\frac{1}{2} \int x d x$

$I=\log 2 x \cdot \frac{x^{2}}{2}-\frac{1}{2} \cdot \frac{x^{2}}{2}+c$

$=\log 2 x \cdot \frac{x^{2}}{2}-\frac{x^{2}}{4}+c$

$I=\frac{x^{2}}{4}(2 \log 2 x-1)+c$

(vi) $\int \log \left(2+x^{2}\right) d x$
Sol :
$I=\int \log \left(2+x^{2}\right) d x$

$=\int \log \left(2+x^{2}\right) \cdot 1 d x$

let $u=\log \left(2+x^{2}\right)$ and v=L

then $I=\int \log \left(2+x^{2}\right) d x$

$=\log \left(2+x^{2}\right) \int L d x-\int\left(\frac{d}{d x} \log \left(2+x^{2}\right) \times \int 1dx\right)dx$

$I=\log \left(2+x^{2}\right) \cdot x-\int \frac{1 \times 2 x}{2+x^{2}} x \times d x$

$I=x \log \left(2+x^{2}\right)-\int \frac{2 x^{2}}{2+x^{2}} d x$

$=x \log \left(2+x^{2}\right)-2 \int \frac{x^{2}}{2+x^{2}} d x$

$I=x \log \left(2+x^{2}\right)-2 \int \frac{2+x^{2}-2}{2+x^{2}} d x$

$I=x \log \left(2+x^{2}\right)-2 \int \frac{2+x^{2}}{2+x^2} d x-2 \int \frac{-2}{2+x^{2}} d x$

$I=x \log \left(2+x^{2}\right)-2 x+2 \int \frac{2}{2+x^{2}} d x$

$I=x \log \left(2+x^{2}\right)-2 x+2 \tan ^{-1} \frac{x}{\sqrt{2}} \times \sqrt{2}+c$

∵ $ \int \frac{1}{1+\left(\frac{x}{\sqrt{2}}\right)^{2}}=\tan \frac{1}{\sqrt{2}} \times \sqrt{2}$

$I=x \log \left(2+x^{2}\right)-2 x+2 \sqrt{2} \tan^{-1} \frac{x}{\sqrt{2}}+c$

Question 39

$\int \frac{\log (\log x)}{x} d x$
Sol :
$I=\int \frac{\log (\log x)}{x} d x$

let logx=z and $d z=\frac{1}{x} d x$

then $I=\int \log z d z=\int \log z \cdot 1 d z$

let u=logz and v=1

then $I=\int \log z \cdot 1 d z=\log z \cdot \int L d z-\int\left(\frac{d}{d z} \log z x \int d z\right) d z$

$I=\log z \cdot z-\int \frac{1}{z} \times z d z$

=zlogz-z+c

I=logx.log(logx)-logx+c

I=logx[log(logx-1)+c]

Question 40

$\int x^{2}(\log x)^{2} d x$
Sol :
$I=\int x^{2}(\log x)^{2} d x$

let u=(logx)2 and v=x2

then $I=\int x^{2}(\log x)^{2} d x$

$=(\log x)^{2} \cdot \int x^{2} d x-\int\left(\frac{d{(log x)^{2}} }{d x}\times \int x^2 dx \right)^{2} d x$

$I=(\log x)^{2} \cdot \frac{x^{3}}{3}-\int \frac{2 \log x}{x} \times \frac{x^{3}}{3} d x$

$I=(\log x)^{2} \frac{x^{3}}{3}-\frac{2}{3} \int x^{2} \log x d x$

$I=\frac{x^{3}}{3}(\log x)^{2}-\frac{2}{3}\left[\log x \cdot \frac{x^{3}}{3}-\int \frac{1}{x} \times \frac{x^{3}}{3} d x\right]+C$

$I=\frac{x^{3}}{3}(\log x)^{2}-\frac{2}{3}\left(\frac{x^{3}}{3} \log x-\frac{x^{3}}{9}\right)+c$

$I=\frac{x^{3}}{3}(\log x)^{2}-\frac{2 x^{3}}{9} \log x+\frac{2 x^{3}}{27}$

$I=\frac{x^{3}}{27}\left[9(\log x)^{2}-6 \log x+2\right]+c$

Question 41

$\int \sqrt{x} \cdot(\log x)^{2} d x$
Sol :
Let $u=(\log x)^{2}$ and $v=\sqrt{x}=x^{\frac{1}{2}}$

then $I=\int \sqrt{x} \cdot(\log x)^{2} d x$

$=(\log x)^{2} \int \sqrt{x} d x-\int\left(\frac{d}{d x} \log x\right)^{2} \times (\sqrt{x} d x) d x$

$I=(\log x)^{2} \cdot \frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}-\int \frac{2 \log x}{x} \times \frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}} d x$

$I=\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}(\log x)^{2}-\frac{4}{3} \int \log x \cdot x^{\frac{1}{2}} d x$

$I=\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}(\log x)^{2}-\frac{4}{3}[\log x \int x^{\frac{1}{2}} d x-\int\left(\frac{d \log x}{d x} \times \int x^{\frac{1}{2}} d x\right) d x$
$I=$

$I=\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}(\log x)-\frac{4}{3}\left[\log x \cdot \frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}-\int \frac{1}{x} \times \frac{2}{3} \cdot x^{\frac{3}{2}} d x\right]$

$I=\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}(\log x)^{2}-\frac{4}{3}\left[\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}} \log x-\frac{2}{3} \int x^{\frac{1}{2}} d x\right.$

$I=\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}(\log x)^{2}-\frac{4}{3}\left[\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}} \log x-\frac{2}{3} \times \frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}\right]+c$

$I=\frac{2}{3} x^{\frac{3}{2}}(\log x)^{2}-\frac{8}{9} x^{\frac{3}{2}} \log x+\frac{16}{27} x^{\frac{3}{2}}+c$

$I=\frac{2}{27} x^{\frac{3}{2}}\left[9(\log x)^{2}-12(\log x+8)]+c\right.$

Question 42

$\int \cos ^{-1} x d x$
Sol :
$I=\int \cos ^{-1} x d x=\int \cos ^{-1} x \cdot 1 d x$

Let $u=\cos ^{-1} x$ and v=1

Now , $I=\int \cos ^{-1} x \cdot 1 d x$

$=\cos ^{-1} x \int 1 d x-\int\left(\frac{d \cos ^{-1} x}{d x} x \int 1 d x\right) d x$

$I=\cos ^{-1} x \cdot x-\int \frac{-1}{\sqrt{1-x^{2}}} \times x d x$

$I=x \cos ^{-1} x+\int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x$

Let $z=1-x^{2}$ then $dz=-2 x d x$

$\frac{d z}{-2}=x d x$

Now , $I=x \cos ^{-1} x+\int \frac{x d x}{\sqrt{1-x^{2}}}$

$I=x \cos ^{-1} x+\int \frac{-d z}{2\sqrt{z} }$

$=x \cos ^{-1} x-\frac{1}{2} \int z^{-\frac{1}{2}} d z$

$I=x \cos ^{-1} x-\frac{1}{2} \frac{z^{-\frac{1}{2}+1}}{\frac{-1}{2}+1}+c$

$=x \cos ^{-1} x-\frac{1}{2} \times 2 z^{\frac{1}{2}}+c$\

$I=x \cos ^{-1} x-z^{\frac{1}{2}}+c$

$=x \cos ^{-1} x-\sqrt{1-x^{2}}+c$

Question 43

$\int \tan ^{-1} x d x$
Sol :
$I=\int \tan ^{-1} x d x=\int \tan ^{-1} x \cdot 1 d x$

Let $u=\tan ^{-1} x$ and v=1

Now , $I=\int \tan ^{-1} x \cdot 1 d x$

$=\tan ^{-1} x \int 1 d x-\int\left(\frac{d \tan ^{-1} x}{d x} \times \int 1 d x\right) d x$

$I=\tan ^{-1} x \cdot x-\int \frac{1}{1+x^{2}} \times x d x$

$=x \tan ^{-1} x-\int \frac{x}{1+x^{2}} d x$

Let $z=1+x^{2}$ then dz=2xdx $\Rightarrow \frac{d z}{2}=x d x$

Now , $I=x \tan ^{-1} x-\int \frac{d z}{2z}$

$=x \tan ^{-1} x-\frac{1}{2} \int \frac{1}{2} d z$

$I=x \tan ^{-1} x-\frac{1}{2} \log z+c$

$=x \tan ^{-1} x-\frac{1}{2} \log \left(1+x^{2}\right)+c$

Question 44

$\int \sec ^{-1} x d x$
Sol :
Let $\sec ^{-1} x d x=z \quad \Rightarrow x=\sec z$
dx=secz.tanzdz

Now , $\int z \cdot \sec z \cdot \tan z d z$

$=z \int \sec z \tan z d z-\int\left(\frac{d z}{d z} \times \int \sec z \tan z d\theta\right)dz$

$I=z \cdot \sec z-\int \sec z d x$

$=zsecz-\log (\sec z + \tan z)+c$

$I=\sec ^{-1} x \cdot x-\log (x+\sqrt{x^{2}-1})+c$

$I=x \sec ^{-1} x-\log (x+\sqrt{x^{2}-1})+c$

Question 45

(i) $\int \cos ^{-1} \frac{1-x^{2}}{1+x^{2}} d x$
Sol :
$I=\int 2 \tan ^{-1} x d x$

$I=2\left[x \tan ^{-1} x-\frac{1}{2} \log \left(1+x^{2}\right)+c\right]$

$I=2 x \tan ^{-1} x-\log \left(1+x^{2}\right)+c$

(ii) $\int \sin ^{-1} \frac{2 x}{1+x^{2}} d x$
Sol :
$I=\int \sin ^{-1} \frac{2 x}{1+x^{2}} d x=2 \int \tan ^{-1} x d x$

$I=2 \int \tan ^{-1} x \cdot 1 d x$

$\left.I=2 [ x \tan ^{-1} x-\frac{1}{2} \log \left(1+x^{2}\right)+c\right]$

$I=2 x \tan ^{-1} x-\log \left(1+x^{2}\right)+c$

Question 46

$\int \frac{x \cos ^{-1} x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x$
Sol :
$I=\int \frac{x \cos ^{-1} x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x$

Let $u=\cos ^{-1} x$ and $v=\frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}}$

then $I=\int \frac{x \cos ^{-1} x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x$

$=\cos ^{-1} x \int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x-\int\left(\frac{d \cos ^{-1} x}{d x} \times \int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x\right) d x$

$I=\cos ^{-1} x \int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x-\int\left(\frac{-1}{\sqrt{1-x^{2}}} \times \int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}}\right) d x$

let $1-x^{2}=z$ then dz=-2xdx $\Rightarrow x d x=\frac{-d z}{2}$

$I=\cos ^{-1} x \int \frac{-d z}{2\sqrt{z} }+\int \frac{1}{\sqrt{z}} x \int \frac{-d z}{\sqrt{2z} } d x$

$I=-\frac{1}{2} \cos ^{-1} x \int z^{-\frac{1}{2}} d z-\int\left(\frac{1}{\sqrt{2}} \times \frac{1}{2} \int z^{-\frac{1}{2}} d z\right) d x$

$I=-\frac{1}{2} \cos ^{-1} x \cdot 2 \sqrt{z}-\int\left(\frac{1}{\sqrt{z}} \times \frac{1}{2} 2 \sqrt{z}\right) d x$

$I=-\cos ^{-1} x \cdot \sqrt{z}-\int d x+c$

$I=-\sqrt{1-x^{2}} \cdot \cos ^{-1} x-x+c$

$I=-x-\sqrt{1-x^{2}} \cdot \cos ^{-1} x+c$

Question 47

$\int x^{2} \sin ^{-1} x d x$
Sol :
$I=\int x^{2} \sin ^{-1} x d x$

Let $u=\sin ^{-1} x$ and $v=x^{2}$

then $I=\int x^{2} \sin ^{-1} x d x$

$=\sin ^{-1} x \int x^{2} d x-\int\left(\frac{d \sin ^{-1} x}{d x} \times \int x^{2} d x\right) d x$

$I=\sin ^{-1} x \cdot \frac{x^{3}}{3}-\int \frac{1}{\sqrt{1-x^{2}}} \times \frac{x^{3}}{3} d x$

$I=\frac{x^{3}}{3} \sin ^{-1} x-\frac{1}{3} \int \frac{x^{2} \cdot x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x$

let $1-x^{2}=z$ $x^{2}=1-z$ then -2xdx=dz

$\Rightarrow x d x=-\frac{d z}{2}$

Now , $I=\frac{x^{3}}{3} \sin ^{-1} x-\frac{1}{3} \int \frac{(1-z)(-d z)}{2\sqrt{z}}$

$I=\frac{x^{3}}{3} \sin^{-1} x+\frac{1}{6} \int\left(\frac{1}{\sqrt{z}}-\frac{z}{\sqrt{z}}\right) d z$

$I=\frac{x^{3}}{3} \sin ^{-1} x+\frac{1}{6} \int\left(z^{-\frac{1}{2}}-\sqrt{z}\right) d z$

$I=\frac{x^{3}}{3} \sin ^{-1} x+\frac{1}{6} \int z^{-\frac{1}{2}} d z-\frac{1}{6} \int \sqrt{z} d z$

$I=\frac{x^{3}}{3} \sin ^{-1} x+\frac{1}{6} 2 z^{\frac{1}{2}}-\frac{1}{6} \times \frac{2}{3} z^{\frac{3}{2}}+c$

$I=\frac{x^{3} \sin ^{-1} x}{3}+\frac{1}{3} \sqrt{1-x^{2}}-\frac{1}{9}\left(1-x^{2}\right)^{\frac{3}{2}}+c$

Question 48

$\int \operatorname{cosec}^{3} x d x$
Sol :
$I=\int \operatorname{cosec}^{3} x d x=\int \operatorname{cosec} x \cdot \operatorname{cosec}^{2} x d x$

Let u=cosecx and $v=\operatorname{cosec}^{2} x$

then $I=\int \operatorname{cosec}^{3} x d x$

$=\operatorname{cosec} x \int \operatorname{cosec}^{2} x d x-\int\left(\frac{d \operatorname{cosec} x}{d x} \times \int cosec^2 x dx\right)dx$

$I=\operatorname{cosec} x(-\cot x)-\int-\operatorname{cosec} x \cdot \cot x(-\cot x) d x$

$I=-\operatorname{cosec} x \cdot \cot c-\int \operatorname{cosec} x \cdot \cot ^{2} x d x$

$I=-\operatorname{cosec} x \cdot \cot x-\int \operatorname{cosec} x\left(\operatorname{cosec}^{2} x-1\right) d x$

$I=-\operatorname{cosec} x \cot x-\int\left(\operatorname{cosec}^{3} x-\operatorname{cosec} x\right) d x$

$I=-\operatorname{cosec} x \cdot \cot x-\int \operatorname{cosec}^{3} x d x+\int \operatorname{cosec} x d x$

$I=-\operatorname{cosec} x \cdot \cot x-I+\log \left|\tan \frac{x}{2}\right|+c$

$2 I=\log \left|\tan \frac{x}{2}\right|-\operatorname{cosec} x \cdot \cot x+c$

$I=\frac{1}{2} \log \left|\tan \frac{x}{2}\right|-\frac{1}{2} \operatorname{cosec} x \cdot \cot x+k$

Question 49

$\int e^{a x} \cdot \cos b x d x$
Sol :
$I=\int e^{a x} \cdot \cos b x d x$

Let u=cosbx and $v=e^{a x}$

then $I=\int e^{a x} \cdot \cos b x d x$

$=\cos b x \int e^{a x} d x-\int\left(\frac{d \cos b x}{d x} \times \int e^{a x} d x\right)dx$

$I=\cos b x \cdot \frac{e^{a x}}{a}-\int \frac{-\sin b x\times b}{a} \times \frac{e^{a x}}{a} d x$

$I=\frac{\cos b x \cdot e^{a x}}{a}+\frac{b}{a} \int \sin b x \cdot e^{a x} d x$

$I=\frac{\cos b x \cdot e^{a x}}{a}+\frac{b}{a}[\sin b x] e^{a x} d x-\int\left(\frac{d \sin b x}{d x} \times \int e^{a x} d x\right) d x$

$I=\frac{\cos b x \cdot e^{a x}}{a}+\frac{b}{a}\left[\frac{\sin b x \cdot e^{a x}}{a}-\int \frac{\cos b x \times b}{a} \times \frac{e^{a x}}{a} d x\right]$

$I=\frac{\cos b x \cdot e^{a x}}{a}+\frac{b}{a}\left[\frac{\sin b x \cdot e^{a x}}{a}-\frac{a}{b} \int e^{a x} \cdot \cos b x d x\right]$

$I=\frac{\cos b x \cdot e^{a x}}{a}+\frac{b}{a^{2}} \sin b x \cdot e^{a x}-\frac{b^{2}}{a^{2}} I+c$

$I+I \frac{b^{2}}{a^{2}}=e^{a x}\left(\frac{\cos b x}{a}+\frac{\sin b x \cdot b}{a^{2}}\right)+c$

$I\left(1+\frac{b^{2}}{a^{2}}\right)=e^{a x}\left(\frac{a \cos b x+b \sin b x}{a^{2}}\right)+c$

$I\left(\frac{a^{2}+b^{2}}{a^{2}}\right)=e^{a x} \frac{(a \cos b x+b \sin b x)}{a^{2}}+c$

$I=\frac{e^{a x}}{a^{2}+b^{2}}(a \cos b x+b \sin b x)+c$

Question 50

(i) $\int e^{x} \cos x d x$
Sol :
$I=\int e^{x} \cos x d x$

Let u=cos x and $v=e^{x}$

then $I=\int e^{x} \cos x d x$

$=\cos x \int e^{x} d x-\int\left(\frac{d \cos x}{d x} \times \int e^{x} d x\right) d x$

$I=\cos x \cdot e^{x}-\int-\sin x \cdot e^{x} d x=\cos x \cdot e^{x}+\int \sin x \cdot e^{x} d x$

$I=\cos x \cdot e^{x}+\sin x \int e^{x} d x-\int\left(\frac{d \sin x}{d x} \times \int e^{x} d x\right) d x$

$I=\cos x \cdot e^{x}+\sin x \cdot e^{x}-\int \cos x \cdot e^{x} d x$

$I=\cos x \cdot e^{x}+\sin x \cdot e^{x}-I+c$

$2 I=e^{x}(\cos x+\sin x)+c$

$I=\frac{e^{x}}{2}(\sin x+\cos x)+c$

(ii) $\int e^{x} \sin x d x$
Sol :
$I=\int e^{x} \sin x d x$

Let u=sinx and $v=e^{x}$

then $I=\int \sin x \cdot e^{x} d x$

$=\sin x \int e^{x} d x-\int\left(\frac{d \sin x}{d x} \times \int e^{x} d x\right) d x$

$I=\sin x \cdot e^{x}-\int \cos x e^{x} d x$

$I=\sin x \cdot e^{x}-\left[\cos x \cdot \int e^{x} d x-\int\left(\frac{d \cos x}{d x}\times \right.\left. \int e^{x} d x\right) d x\right]$

$I=\sin x \cdot e^{x}-\left[\cos x \cdot e^{x}-\int-\sin x \times e^{x} d x\right.$

$I=\sin x \cdot e^{x}-\cos x \cdot e^{x}-\int \sin x \cdot e^{x} d x$

$I=\sin x \cdot e^{x}-\cos x \cdot e^{x}-I+c$

$2 I=e^{x}(\sin x-\cos x)+c$

$I=\frac{e^{x}}{2}(\sin x-\cos x)+c$

Question 51

(i) $\int e^{-x} \sin x d x$
Sol :
$I=\int e^{-x} \sin x d x$

Let u=sinx and $v=e^{-x}$

then $I=\int e^{-x} \sin x d x$

$=\sin x \int e^{-x} d x-\int\left(\frac{d \sin x}{d x} \times \int e^{-x} d x\right) d x$

$I=\sin x \cdot \frac{e^{-x}}{-1}-\int \cos x \times \frac{e^{-x}}{-1} d x$

$=-\sin x \cdot e^{-x}+\int \cos x \cdot e^{-x} d x$

$I=-e^{-x} \sin x+\left[\cos x\int e^{-x} d x-\int\left(\frac{d \cos x}{d x} \times \int e^{-x} d x\right) d x\right]$

$I=-e^{-x} \sin x+\left[\cos x \cdot \frac{e^{-x}}{-1}-\int-\sin x \times \frac{e^{-x}}{-1} d x\right.$

$I=-e^{-x} \sin x-\cos x \cdot e^{-x}-\int \sin x \cdot e^{-x} d x$

$I=-e^{-x} \sin x-\cos x \cdot e^{-x}-I$

$2 I=-e^{-x}(\sin x+\cos x)+c$

$I=\frac{-e^{-x}}{2}(\sin x+\cos x)+c$

(ii) $\int e^{2 x} \cdot \sin x d x$
Sol :
$I=\int e^{2x} \sin x d x$

Let u=sinx and $v=e^{2 x}$

then $I=\int e^{2 x} \sin x d x$

$=\sin x \int e^{2 x} d x-\int\left(\frac{d \sin x}{d x} \times \int e^{2 x} d x\right) d x$

$I=\sin x \cdot \frac{e^{2 x}}{2}-\int \cos x \cdot \frac{e^{2 x}}{2} d x$

$=\frac{e^{2x}}{2} \sin x-\frac{1}{2} \int \cos x \cdot e^{2} d x$

$I=\frac{e^{2x}}{2} \sin x-\frac{1}{2}\left[\cos x \cdot \int e^{2 x} d x-\int\left(\frac{d \cos x}{d x} \times \int e^{2 x} d x\right) d x\right]$

$I=\frac{e^{2 x}}{2} \sin x-\frac{1}{2}\left[\cos x \cdot \frac{e^{2 x}}{2}-\int-\sin x \frac{e^{2x}}{2} d x\right]$

$I=\frac{e^{2 x}}{2} \sin x-\frac{1}{4} \cos x \cdot e^{2 x}-\frac{1}{4} \int \sin x \cdot e^{2 x} d x$

$I=\frac{e^{2 x}}{2} \sin x-\frac{1}{4} \cos x \cdot e^{2 x}-\frac{1}{4} I+c$

$I+\frac{1}{4} I=\frac{e^{2 x}}{2}\left(\sin x-\frac{\cos x}{2}\right)$

$I\left(1+\frac{1}{4}\right)=\frac{e^{2 x}}{2}\left(\frac{2 \sin x-\cos x}{2}\right)$

$I\left(\frac{5}{4}\right)=\frac{e^{2 x}}{2}\left(\frac{2 \sin x-\cos x}{2}\right)+c$

$I=\frac{e^{2 x}}{2} \times \frac{4}{5} \frac{(2 \sin x-\cos x)}{2}+c$

$I=\frac{e^{2 x}}{5}(2 \sin x-\cos x)+c$

Question 52

$\int \frac{\cos ^{-1} x}{x^{2}} d x$
Sol :
$I=\int \frac{\cos ^{-1} x}{x^{2}} d x$

putting $z=\cos ^{-1} x$ then x=cosz
⇒ dx=-sinzdz

Now , $I=\int \frac{\cos ^{-1} x}{x^{2}} d x$

$=\int \frac{z \cdot(-\sin z) d z}{\cos z \cdot \cos z}$

$=-\int z \cdot \sec z \cdot \tan z d z$

let u=z and v=sexz.tanz

then $I=-\int z \sec z \cdot \tan z d z$

$=-\left[z \int \sec z \cdot \tan z d z-\int\left(\frac{d z}{d z} \times \int \sec z. \tan zdz\right.\right]dz$

$I=-\left[z \cdot \sec z-\int \sec z d z\right]+c$

$I=-z \sec z+\log |\sec z+\tan z|+c$

$I=-\cos^{-1}x \times\frac{1}{x} +\log \left|\frac{1}{x}+\frac{\sqrt{1-x^{2}}}{x}\right|+c$

$I=-\frac{\cos ^{-1} x}{x}+\log \left|\frac{1+\sqrt{1-x^{2}}}{x}\right|+c$

Question 53

$\int x \cdot 2^{x} d x$
Sol :
$I=\int x \cdot 2^{x} d x=\int x \cdot e^{x \log 2} d x$

Let u=x and $v=e^{x \log 2}$

then $I=\int x \cdot e^{x \log 2} d x$

$=x \int e^{x \log 2} d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \int e^{x \log 2} d x\right) d x$

$I=x \cdot \frac{e^{x \log 2}}{\log 2}-\int \frac{e^{x \log 2}}{\log 2} d x$

$=\frac{x \cdot e^{x \log2}}{\log 2}-\frac{e^{x \log 2}}{(\log 2)^{2}}$

$I=\frac{x \cdot e^{x \log 2}}{\log 2}-\frac{e^{x \log 2}}{(\log 2)^{2}}+c$

$I=\frac{x \cdot 2^{x}}{\log 2}-\frac{2^{x}}{(\log 2)^{2}}+c$

Question 54

$\int \frac{\log x}{x^{2}} d x$
Sol :
$I=\int \frac{\log x}{x^{2}} d x$

putting z=logx then $e^{z}=x \quad \Rightarrow e^{z} d z=d x$

Now , $I=\int \frac{\log x}{x^{2}} d x$

$=\int \frac{z}{e^{z} \times e^{z}} \times e^zd z=\int z \cdot e^{-z} d z$

$I=z \int e^{-z} d z-\int\left(\frac{d z}{d z} x \int e^{-z} d z\right) d z$

$I=z \cdot \frac{e^{-z}}{-1}-\int \frac{e^{-z}}{-1} d z$

$=-z \cdot e^{-z}+\frac{e^{-z}}{-1}+c$

$I=-e^{-z}(z+1)+c$

$=-\frac{1}{e^{z}}(\log x+1)+c$

$I=-\frac{(1+\log x)}{x}+c$

Question 55

$\int e^{\sin x} \cdot \sin 2 x d x$
Sol :
$I=\int e^{\sin x} \cdot \sin 2 x d x$

putting z=sinx then dz=cosxdx

Now  ,$I=\int e^{\sin x} \cdot 2 \sin x \cdot \cos x d x$

$I=2 \int e^{2} \cdot z d z=2\left[z \int e^{z} d z-\int\left(\frac{d z}{d z} \times \int e^{2} d z\right) d z \right]$

$I=2\left[z \cdot e^{z}-\int e^{z} dz\right]$

$=2\left[z \cdot e^{z}-e^{z}\right]+c$

$I=2\left(\sin x \cdot e^{\sin x}-e^{\sin x}\right)+c$

$I=2 e^{\sin x}(\sin x-1)+c$

$I=2(\sin x-1) \cdot e^{\sin x}+c$

Question 56

(i) $\int x^{2} \cdot e^{3 x} d x$
Sol :
$I=\int x^{2} \cdot e^{3 x} d x$

Let $u=x^{2}$ and $v=e^{3 x}$

then $I=\int x^{2} \cdot e^{3 x} d x$

$=x^{2} \int e^{3 x} d x-\int\left(\frac{d x^{2}}{d x}\times \int e^{3 x} d x\right) d x$

$I=x^{2} \cdot \frac{e^{3 x}}{3}-\int 2 x \times \frac{e^{3 x}}{3} d x$

$=\frac{x^{2}}{3} \cdot e^{3 x}-\frac{2}{3} \int x \cdot e^{3 x} d x$

$I=\frac{x^{2}}{3} \cdot e^{3 x}-\frac{2}{3}\left[x \cdot \int e^{3 x} d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \int e^{3 x} d x\right) d x\right]$

$I=\frac{x^{2}}{3} \cdot e^{2 x}-\frac{2}{3}\left[x \cdot \frac{e^{3 x}}{3}-\int \frac{e^{3 x}}{3} d x\right]$

$I=\frac{x^{2}}{3} \cdot e^{3 x}-\frac{2}{3}\left[\frac{x}{3} \cdot e^{3 x}-\frac{e^{3 x}}{9}\right]+c$

$I=\frac{x^{2}}{3} \cdot e^{3 x}-\frac{2 x}{9} \cdot e^{3 x}+\frac{2}{27} \cdot e^{3 x}+c$

(ii) $\int x^{2} \cdot e^{x} d x$
Sol :
$I=\int x^{2} \cdot e^{x} d x$

Let $u=x^{2}$ and $v=e^{x}$

then $\left.I=\int x^{2} \cdot e^{x} d x=x^{2} \int e^{x} d x-\int\left(\frac{d x^{2}}{d x} \times \right. e^{x} d x\right) d x$

$1=x^{2} \cdot e^{x}-\int 2 x \times e^{x} d x$

$=x^{2} \cdot e^{x}-2 \int x \cdot e^{x} d x$

$\left.I=x^{2} \cdot e^{x}-2\left[x \int e^{x} d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \right. \int e^{x} d x\right) d x\right]$

$I=x^{2} \cdot e^{x}-2\left[x \cdot e^{x}-\int e^{x} d x\right]+c$

$I=x^{2} e^{x}-2\left[x \cdot e^{x}-e^{x}\right]+c$

$=x^{2} \cdot e^{x}-2 x \cdot e^{x}+2 e^{x}$

$I=e^{x}\left(x^{2}-2 x+2\right)+c$

Question 57

$\int x \cos ^{-1} x d x$
Sol :
$I=\int x \cos ^{-1} x d x$

Let $u=\cos ^{-1} x$ and v=x

$I=\cos ^{-1} x \int x d x-\int\left(\frac{d \cos ^{-1} x}{d x} \times \int x d x\right) d x$

$I=\cos ^{-1} x \cdot \frac{x^{2}}{2}-\int \frac{-1}{\sqrt{1-x^{2}}} \times \frac{x^{2}}{2} d x$

$=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\int \frac{x^{2}}{\sqrt{1-x^{2}}} d x$

let x=sin𝛼 then dx=cos𝛼d𝛼

$\alpha=\sin ^{-1} x$

then $I=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\frac{1}{2} \int \frac{\sin ^{2} \alpha \cos \alpha d \alpha}{\sqrt{1-\sin ^{2} \alpha}}$

$I=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\frac{1}{2} \int \frac{\sin ^{2} \alpha \cos \alpha d \alpha}{\cos \alpha}$

$=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\frac{1}{2 \times 2} \int 2 \sin ^{2} \alpha d \alpha$

$I=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\frac{1}{4} \int(1-\cos 2 \alpha) d \alpha$

$I=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\frac{1}{4}\left[\alpha-\frac{\sin 2 \alpha}{2}\right]+c$

$I=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\frac{1}{4} \alpha-\frac{1 \times 2 \sin \alpha \cdot \cos \alpha}{4 \times 2}+c$

$I=\frac{x^{2}}{2} \cos ^{-1} x+\frac{1}{4} \sin ^{-1} x-\frac{1}{4} x \sqrt{1-x^{2}}+c$

Question 58

$\int x \sin^{-1} x d x$
Sol :
$I=\int x \sin ^{-1} x d x$

Let $\sin ^{-1} x=u$ and v=x

$I=\int x \sin ^{-1} x d x=\sin ^{-1} x \int x d x-\int\left(\frac{d \sin ^{-1} x}{d x} \times \int x d x\right) d x$

$I=\sin ^{2} x \cdot \frac{x^{2}}{2}-\int \frac{1}{\sqrt{1-x^{2}}} \times \frac{x^{2}}{2} d x$

$=\frac{x^{2}}{2} \sin ^{-1} x-\frac{1}{2} \int \frac{x^{2}}{\sqrt{1 \cdot x^{2}}} d x$

Let $x=\sin \alpha$ then $d x=\cos \alpha d \alpha$

$I=\frac{x^{2}}{2} \sin ^{-1} x-\frac{1}{2} \int \frac{\sin ^{2} \alpha}{\sqrt{1-\sin ^{2} \alpha}} \times {\cos \alpha d \alpha}$

$I=\frac{x^{2}}{2} \sin ^{-1} x-\frac{1}{2} \int \frac{\sin ^{2} \alpha \cdot \cos \alpha d \alpha}{\cos \alpha}$

$=\frac{x^{2}}{2} \sin ^{-1} x-\frac{1}{2 \times 2} \int 2 \sin ^{2} \alpha d \alpha$

$I=\frac{x^{2}}{2} \sin ^{-1} x-\frac{1}{4} \int(1-\cos 2 \alpha) d a$

$=\frac{x^{2}}{2} \sin ^{-1} x-\frac{1}{4}\left[\alpha-\frac{\sin 2 \alpha}{2}\right]+c$

$I=\frac{x^{2}}{2} \sin x-\frac{1}{4} \alpha+\frac{1 \times 2 \sin \alpha \cdot \cos \alpha}{4 \times 2}+c$

$I=\frac{x^{2}}{2} \sin ^{-1} x-\frac{1}{4} \sin ^{-1} x+\frac{1}{4} x \sqrt{1-x^{2}}+c$

Question 59

(i) $\int\left(\sin ^{-1} x\right)^{2} d x$
Sol :
$I=\int\left(\sin ^{-1} x\right)^{2} d x=\int\left(\sin ^{-1} x\right)^{2} \cdot 1 d x$

Let $u=\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}$ amd v=1

then $\left.I=\int\left(\sin ^{-1} x\right)^{2} \cdot 1 d x=\left(\sin ^{-1} x\right)^{2} \int 1 d x-\int\left(\frac{d}{d x} \sin ^{-1} \times \right)^{2} x \int 1 d x\right) d x$

$I=\left(\sin ^{-1} x\right)^{2} \cdot x-\int \frac{2 \sin ^{2} x \times 1}{\sqrt{1-x^{2}}} x \times d x$

$I=x\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}-2 \int \sin ^{-1} x \cdot \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x$

$\left.I=x\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}-2[\sin ^{-1} x\int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x-\int\left(\frac{d \sin^{-1} x}{d x}\right) \cdot \int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x\right] d x$

Let $z=1-x^{2}$ then dz=-2xdx $\Rightarrow x d x=-\frac{d z}{2}$

Now  , $\left.I=x\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}-2\left[\sin ^{-1} x\right. \int \frac{-d z}{\sqrt{2} 2}-\int\left(\frac{1}{(\sqrt{1-x^{2}}} \times \int \frac{-d z}{\sqrt{z} 2}\right)\right]+c$

$I=x\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}-2\left[-\frac{1}{2} \sin ^{-1} x \int z^{-\frac{1}{2}} d z+\int\left(\frac{1}{\sqrt{z}} \times \frac{1}{2} \int z^{-\frac{1}{2}} d z\right) d x\right.$

$I=x\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}-2\left[-\frac{1}{2} \sin ^{-1} 2\sqrt{z}+\int\left(\frac{1}{\sqrt{z}} \times \frac{1}{2} \int z^{-\frac{1}{2}} d z\right) d x\right.$

$\left.I=x\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}-2\left[-\sin ^{-1} x\right.\sqrt{1-x^{2}}+x\right]+c$

$I=x\left(\sin ^{-1} x\right)^{2}+2 \sqrt{1-x^{2}} \sin ^{-1} x-2 x+c$

(ii) $\int \sin ^{-1}\left(3 x-4 x^{3}\right) d x$
Sol :
$I=\int \sin ^{-1}\left(3 x-4 x^{3}\right) d x=\int 3 \sin ^{-1} x d x=3 \int \sin ^{-1} x d x$

$I=3\left[\sin ^{-1} x \int 1 d x-\int\left(\frac{d}{d x} \sin ^{-1} x \times \int 1 d x\right) d x\right]$

$I=3\left[\sin ^{-1} x \cdot x-\int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}} d x\right]$

Let $z=1-x^{2}$ then dz=-2xdx $\Rightarrow-\frac{d z}{2}=x d x$

$I=3\left[x \sin ^{-1} x-\int \frac{-d z}{\sqrt{z} 2}\right]+C$

$I=3\left[x \sin ^{-1} x+\frac{1}{2} \int z^{-\frac{1}{2}} d z\right]+c$

$=3\left[x \sin ^{-1} x+\frac{1}{2} \times 2 \sqrt{z}\right]+c$

$I=3 x \sin ^{-1} x+3 \sqrt{1-x^{2}}+c$

Question 60

$\left.\int \frac{\sqrt{x^{2}+1}\left[\log \left(x^{2}+1\right)-2 \log x\right.}{x^{4}}\right] d x$
Sol :
$I=\left.\int \frac{\sqrt{x^{2}+1}\left[\log \left(x^{2}+1\right)-2 \log x\right.}{x^{4}}\right] d x$

$I=\int \sqrt{1+\frac{1}{x^{2}}} \log \left(1+\frac{1}{x^{2}}\right) \cdot \frac{1}{x^{3}} d x$

putting $z=1+\frac{1}{x^{2}}$ then  $d z=-2 x^{-3} d x$

$d z=-\frac{2}{x^{3}} d x$

$-\frac{d z}{2}=\frac{1}{x^{2}} d x$

Now , $I=\int \sqrt{z} \log z \cdot\left(-\frac{d z}{2}\right)=-\frac{1}{2} \int \sqrt{z} \log z d z$

$I=-\frac{1}{2}\left[\log z \int \sqrt{z} d z-\int\left(\frac{d}{d z} \log z x \int \sqrt{z} d z\right) d z\right]$

$I=-\frac{1}{2}\left[\log 2 \cdot \frac{2}{3} z^{\frac{3}{2}}-\int\left(\frac{1}{2} \times \frac{2}{3} \cdot z^{\frac{3}{2}}\right) d z\right]$

$I=-\frac{1}{2}\left[\frac{2}{3} z^{\frac{3}{2}} \log z-\frac{2}{3} \int z^{\frac{1}{2}} d z\right]+c$

$I=-\frac{1}{2}\left[\frac{2}{3} z^{\frac{3}{2}} \log z-\frac{2}{3} \times \frac{2}{3} \cdot z^{\frac{3}{2}}\right]+c$

$I=-\frac{1}{3} z^{\frac{3}{2}} \log z+\frac{2}{9} z^{\frac{3}{2}}+c$

$I=\frac{1}{9} z^{\frac{3}{2}}\left[-3 \log z+2\right]+c$

$=\frac{1}{9} z^{\frac{3}{2}}[2-3 \log z]+c$

$I=\frac{1}{9}\left(1+\frac{1}{x^{2}}\right)^{\frac{3}{2}}\left[2-3 \log \left(1+\frac{1}{x^{2}}\right)\right]+c$

Question 61

$\int \tan ^{-1} \sqrt{\frac{1-x}{1+x}} d x$
Sol :
$I=\int \tan ^{-1} \sqrt{\frac{1-x}{1+x}} d x$

putting $x=\cos 2 \theta$ $\begin{aligned} d x &=-\sin 2 \theta \cdot 2 d \theta \\ d x &=-2 \sin 2 \theta d \theta \end{aligned}$

Now , $I=\int \tan ^{-1} \sqrt\frac{1-\cos 2 \theta}{1+\cos 2 \theta}(-2 \sin 2 \theta) d \theta$

$I=\int \tan ^{-1} \sqrt{\frac{2 \sin ^{2} \theta}{2 \cos ^{2} \theta}} \times(-2 \sin 2 \theta)$

$I=\int \tan ^{-1} \tan \theta \times(-2 \sin 2 \theta) d \theta$

$I=-2 \int \theta \cdot \sin 2 \theta d \theta$

$=-2\left(\theta \int \sin 2 \theta-\int\left(\frac{d \theta}{d \theta} \times \int \sin 2 \theta d \theta\right) d \theta\right.$

$I=-2\left[\theta\left(\frac{-\cos 2 \theta}{2}\right)-\int \frac{-\cos 2 \theta}{2} d \theta\right]$

$=-2\left[-\frac{\theta \cos 2 \theta}{2}+\frac{\sin 2 \theta}{4}\right]+c$

$I=\theta \cos 2 \theta-\frac{1}{2} \sin 2 \theta+c$

$I=x \cdot \frac{1}{2} \cos ^{2} x-\frac{1}{2} \sqrt{1-x^{2}}+c$

$=\frac{x}{2} \cos ^{-1} x-\frac{1}{2} \sqrt{1-x^{2}}+c$

Question 62

$\int \frac{x-\sin x}{1-\cos x} d x$
Sol :
$I=\int \frac{x-\sin x}{1-\cos x} d x$

$=\int \frac{x-2 \sin \frac{x}{2} \cdot \cos \frac{x}{2}}{2 \sin ^{2} \frac{x}{2}} d x$

$I=\int \frac{x}{2 \sin ^{2} \frac{x}{2}} d x-\int \frac{2 \sin \frac{x}{2} \cdot \cos \frac{x}{2}}{2 \sin^2 \frac{x}{2}} d x$

$I=\frac{1}{2} \int x \cdot \operatorname{cosec}^{2} \frac{x}{2}-\int \cot \frac{x}{2} d x$

$I=\frac{1}{2}\left[x \int \operatorname{cosec}^{2} \frac{x}{2} d x-\int\left(\frac{d x}{d x} \times \int \operatorname{cosec}^{2} x d x\right) d x\right]-\int \cot \frac{x}{2} d x$

$I=\frac{1}{2}\left[2 x\left(-\cot \frac{x}{2}\right)-\int-2 \cot \frac{x}{2} d x\right]-\int \cot \frac{x}{2} d x$

$I=\frac{1}{2} \times \left(-2 x \cot \frac{x}{2}\right)+\frac{1}{2} \times 2 \int \cot \frac{x}{2}-\int \cot \frac{x}{2} d x$

$I=-x \cot \frac{x}{2}+\int \cot \frac{x}{2} d x-\int \cot \frac{x}{2} d x+c$

$I=-x \cot \frac{x}{2}+c$

NCERT Solutions for All Classes (1 to 12)

Jump to free NCERT solutions, chapter Q&A, and textbooks for any grade

Popular Reference Solutions & Help Books

Step-by-step solutions for Mathematics and Science reference textbooks

Latest School & Board Updates

Real-time date sheets, admit cards, syllabus revisions, and exam notifications

Haryana Board Senior Secondary (12th) 20 Feb 2025
HBSE 12th 2024 Question Papers
View
Haryana Board Secondary (10th) 20 Feb 2025
HBSE 10th 2024 Question Papers
View
Haryana Board Senior Secondary (12th) 19 Feb 2025
HBSE 9th Model Papers 2025
View
Haryana Board Senior Secondary (12th) 19 Feb 2025
HBSE 11th Model Papers 2025
View
State Board Primary (1-5) 15 Feb 2025
BHU SET 2025 Application Form
View

Frequently Asked Questions

Common queries regarding NCERT textbook solutions & school curriculum

Are these NCERT solutions available 100% free of charge?

Yes. All NCERT solutions, chapter questions, textbook exercises, and download guides published on IndCareer Schools are completely free for students, parents, and educators without requiring any paid subscription or login.

Which subjects are covered for Class 12?

For Class 1, comprehensive NCERT solutions are provided for Mathematics (Math-Magic / गणित का जादू), English (Marigold & Mridang), and Hindi (Rimjhim / रिमझिम), alongside printable worksheets and textbook PDF downloads.

Are these solutions updated according to the latest CBSE / NCERT guidelines?

Yes. Our academic editorial team continually aligns all solutions and textbook references with the latest National Education Policy (NEP) and the rationalized curriculum issued by NCERT and the Central Board of Secondary Education (CBSE).

How can I download the official NCERT books in PDF format?

You can access official NCERT textbooks by clicking on the textbook links provided in the study content section above or by visiting the Class 1 to 12 NCERT Directory on IndCareer Schools.